"کردستان امروز". «كتابخوانهاي واقعي به مطالعه معتادند و اتفاقا عادت كتابخواني تنها در سنين كودكي و نوجواني اتفاق ميافتد.»
كامران فاني، محقق و نويسنده در گفتوگو با خبرنگار ايلنا، درباره وضعيت بازار كتاب در ايران افزود: شواهد و قرائن موجود در سالهاي اخير مبين اين مسئله است كه در مقايسه با بازارهاي جهاني كتاب، مقوله نشر، توزيع، فروش و خوانش كتاب در ايران به طرز مايوسكنندهاي در مضيقه است.
وي گفت: بارزترين دليل موجود بر اين مطلب تيراژ ناچيز كتابهايي است كه در سالهاي اخير منتشر و به بازار كتاب راه يافتهاند. آمار نشان ميدهد كه متوسط شمارگان كتابها در كشورمان حدود هزار نسخه است كه رقم بسياري پائيني است.
فاني در ادامه به وضعيت نشر كتاب در كشور هلند اشاره كرد و افزود: به عنوان مثال در كشوري چون هلند كه ۱۴ ميليون جمعيت دارد و زبان رايج در اين كشور نيز، يك زبان محدود و بومي در بين مردم هلند است، در سال ۲۰۰۸، ۲۶ هزار عنوان كتاب منتشر شده و توسط شمارگان كتاب پنج هزار نسخه بوده است.
وي اضافه كرد: چنين آماري در مقايسه با كشور ايران كه حدود ۷۰ ميليون جمعيت دارد، يك پنجم هلند است كه خود گوياي ماجراست. اين نشان ميدهد كه علاوه بر وجود مشكلات عديده در روند نشر و توزيع كتاب، نرخ خوانش كتاب نيز بسيار پائين است.
اين نويسنده همچنين از كشور تركيه اسم برد و گفت: بيشترين تيراژ كتاب «نگاه شكسته» به گفته داريوش شايگان، مولف اين اثر، در ايران تنها دو هزار پانصد نسخه بوده اما نكته جالب اين است كه ترجمه اين كتاب به زبان تركي طي پنج سال اخير پنج بار در تركيه زير چاپ رفته كه حداقل شمارگان هر نوبت پنج هزار نسخه بوده است.
وي معتقد است؛ باتوجه به اينكه بيش از ۸۰ درصد از مردم ايران تحصيلكرده و باسواد هستند، كتابخوانهاي بالقوه فراوان هستند اما تا به امروز اكثريت غالب، به فعليت در امر كتابخواني نرسيدهاند.
فاني به ابزارهاي موجود كه ميتوانند در راستاي بالا بردن نرخ مطالعه در كشور نقش بسزايي داشته باشند نيز اشاره كرد و گفت: براي اطلاعرساني و تبليغ كتاب كه نهايتا ميتواند منجر به ترغيب مردم به كتابخواني بشود، رسانههاي عمومي ازجمله مطبوعات و راديو، تلويزيون نخستين جايگاه را دارند. اما متاسفانه اين رسانهها طي دهههاي اخير هرگز عملكرد مطلوبي در راستاي تبليغ و ترويج فرهنگ كتابخواني نداشتهاند و اگر هم برنامهاي در اين زمينه وجود داشته؛ منحصر به آثاري معدود آن هم مدتها بعداز انتشار كتاب بوده است.
وي اضافه كرد: ديگر عاملي كه عدم بكارگيري صحيح آن در كشور در ضعف و افول خواندن كتاب نقش بسزايي داشته، ويترينهاي فروش كتاب هستند. بايد بگويم نحوه صحيح ويترين كردن كتابها در اغلب كتابفروشيها غلط است كه البته بايد كمبود فضاي ويترين كتاب را به عنوان دلايل وقوع چينشهاي غلط كتاب پذيرفت.
اين مترجم درباره نحوه غلط ويترين كردن كتاب گفت: در كتابفروشيهاي موجود، به دليل كمبود فضا و امكانات، كتابفروش ناچار است به سرعت كتابهاي خود را با كتابهاي جديد جايگزين كند و به همين علت كتابها فرصت ديده شدن را ازدست ميدهند.
وي در ادامه به مشكلات حاضر در نحوه و پخش كتاب اشاره كرد و افزود: عدم انجام كتابسنجي ازسوي ناشران باعث شده پخش كتاب به شهرهاي بزرگي چون تهران محدود شود و شهرستانهاي كوچك از امكان استفاده از كتابهاي جديد بيبهره بمانند. اين درحالي است كه پيشرفتهاي صورت گرفته در دنياي فناوري و تبادل الكترونيك اطلاعات، اين مسئله را بسيار سهولت بخشيده ولي متاسفانه مقوله پخش كتاب در ايران همچنان براساس شيوههاي بازاريابي سنتي انجام ميشود و اغلب ناشران از فناوريهاي موجود بيبهره هستند.
فاني در اين باره اظهار داشت: اتحاديهها و صنوف مرتبط با كتاب بايد طي يك طرح گسترده از توليدكنندگان و فروشندگان كتاب دعوت تا آموزشهاي لازم و نوين را در حوزه كتاب فراگيرند و به كار برند.
وي به وضعيت نامطلوب كتابخانههاي عمومي اشاره كرد و گفت: كتابخانههاي عمومي در سراسر جهان به عنوان پايگاههاي اصلي ترويج مطالعه مطرح هستند اما كتابخانههاي موجود در ايران به علت قلت كمبود فضا، فقر كتاب و عده بهرهوري از سيستم كتابداري صحيح، وضعيت نابساماني دارند.
اين نويسنده و مترجم ضمن تشبيه راهكارهاي ارائه شده به مسكنهاي كوتاهمدت افزود: هرچند مسائلي كه به آن اشاره كردم؛ بايد اصلاح شوند اما واقعيت اين است عامل اصلي بروز پديده كمخواني در ايران به ضعف مراكز آموزشي برميگردد.
وي گفت: اگر پائين بودن نرخ مطالعه را ريشهيابي كنيم، درمييابيم كه كتابخواني درميان مردم كشور ما به يك عادت تبديل نشده و از آنجاكه ايجاد عادت كتابخواني در انسان تنها در سنين كودكي و نوجواني مقدور است، پيكان بزرگ تقصيرات متوجه آموزش و پرورش است.
ازنظر فاني، معلمان در مدارس به غير از كتب درسي، به كتب ديگر توجهي ندارند و اينكه دانشآموز علاوه بر مطالعه دروس خود به خواندن كتابهاي ديگر نيز بپردازد براي آنان هيچ اهميتي ندارد.
اين محقق و پژوهشگر معتقد است، كودكان به اقتضاي سنشان همواره درگير سئوالات بزرگ و مهم هستند. كتب درسي نميتواند پاسخگوي تمام سئوالات آنان باشد. در چنين شرايطي كودكان بايد به خواندن كتابهاي غيردرسي و جستجوي پاسخهاي خود ترغيب شوند.
وي اضافه كرد: امروزه در كشورهاي اروپايي ملاكهاي ديگري غيراز امتحان دادن دروس مربوطه و كسب نمره وجود دارد كه بخش عمدهاي از اين ملاكها مختص انجام تحقيق و مطالعه كتابهاي غيردرسي است. آنها به كودكان خود ميآموزند كه هيچ سئوالي را بيپاسخ نگذارند و براي رسيدن به پاسخ تلاش كنند.
اين مترجم ادامه داد: تنها در سايه چنين تلاشها و كنكاشها است كه كودكان به مطالعه گرايش پيدا ميكرده و عادت ميكنند. قطعا اگر چنين اتفاقي براي يك كودك بيفتد مطالعه در سنين جواني و حتي پيري برايش حكم يك پروسه ناگزير خواهد داشت.
وي ضمن بيان اين مطلب كه عدم توجه به مطالعه حتي در دانشگاهها نيز وجود دارد، ادامه داد: متاسفانه عادت به كتاب نخواندن در سنين كودكي باعث شده است كه حتي افراد به سن جواني رسيده و به دانشگاهها پا گذاشته، باز هم از خواندن و مطالعه فاصله بگيرند و تنها به خواندن كتب و جزوات درسي و كسب نمره قبولي اكتفا كنند.
فاني در بخش پاياني سخنانش به كم و كيف نمايشگاه كتاب تهران اشاره كرد و گفت: همه ساله در ايام برگزاري نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران شاهد سرازير شدن سيلي از جمعيت به سوي غرفههاي كتاب هستيم هرچند ممكن است بخشي از اين جمعيت مخاطبان حرفهاي كتاب نباشند اما بازديدهاي ميليوني از نمايشگاه، حداقل نمايانگر وجود انگيزه و علاقه در بين مردم است.
وي همچنين معتقد است كه اكثر بازديدكنندگان نمايشگاه كتاب، از شهرها و شهرستانهاي دور به تهران ميآيند و اين مسئله نيز به خودي خود نشانگر ضعفهاي عمده در نحوه توزيع كتابها در شهرستانهاست كه باعث شده خوانندگان كتاب با مراجعت به نمايشگاه از تازههاي نشر باخبر شده و براي يكسال خود كتاب بخرند.
اين نويسنده و مترجم؛ نمايشگاه كتاب را از آنجاكه برخلاف نمايشگاههاي معتبر جهان ازجمله نمايشگاه كتاب فرانكفورت، بر پايه فروش كتاب برپا ميشود، يك فروشگاه كتاب بزرگ ميداند كه نقش ويژهاي در فروش و توزيع كتاب در سطح كشور دارد.
فاني در پايان به ايرانيان مقيم در كشورهاي خارجي اشاره كرد و گفت: ميليونها ايراني در كشورهاي مختلف زندگي ميكنند كه براساس عواطف نوستالژيكي كه گريبانگيرشان است هميشه به كتابهاي ايراني علاقه داشتهاند، بنابراين فكر ميكنم مسئولان امر بايد به بازارهاي كتاب خارج از كشور نيز توجه داشته باشند و امكانات موجود را ازدست ندهند.
منبع: ایلنا